صنعت جهانی مراکز داده در سال ۲۰۲۵ در یک نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است. تغییر پارادایم به سمت رایانش ابری (Cloud Computing)، انفجار حجم کاری ناشی از هوش مصنوعی مولد (GenAI)، و رشد نمایی ترافیک داده، چشماندازی بیسابقه را ترسیم کرده است. این تحولات، جهان مراکز داده را وادار به بازنگری اساسی در زیرساختهای خود کرده است. ما شاهد گسترش عظیم هایپراسکِیلها (Hyperscalers)، پذیرش گسترده فناوریهای خنکسازی مایع (Liquid Cooling)، و تمرکز بیسابقه بر بهرهوری انرژی هستیم. همچنین، رشد پرشتاب رایانش لبه (Edge Computing) و تغییر نقش ارائهدهندگان، در حال بازتعریف زیرساخت اصلی اقتصاد دیجیتال است.
گزارش اخیر آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نشان میدهد که سرمایهگذاریها در مراکز داده جدید طی دو سال گذشته به شدت افزایش یافته است. محرک اصلی این رشد، دیجیتالی شدن سریع و تقاضای سیریناپذیر برای حجم کاری جدید هوش مصنوعی بوده است. در سال ۲۰۲۳، هزینههای سرمایهای سه غول بزرگ فناوری – گوگل، مایکروسافت، و آمازون که پیشگامان ساخت مراکز داده و توسعه هوش مصنوعی هستند؛ از کل سرمایهگذاری بخش نفت و گاز ایالات متحده فراتر رفت، رقمی معادل تقریباً ۰.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP).
این مقاله با هدف ارائه یک تحلیل جامع، بر چشمانداز بازار مراکز داده، روندهای فناوری نوآورانه، آخرین بهروزرسانیهای سیاستگذاری، و تمهای کلیدی سرمایهگذاری تمرکز خواهد کرد که استراتژیهای عملیاتی و ساختاری جدیدی را برای مراکز داده در سال ۲۰۲۵ و سالهای پس از آن ایجاد میکنند.
بیشتر بخوانید: بیستوپنج کشور نخست با بیشترین تعداد مرکز داده
بازار جهانی مرکزهای داده در سال ۲۰۲۵ با ارزش تخمینی ۵۲۷.۴۶ میلیارد دلار آمریکا، نشاندهنده یک بخش اقتصادی عظیم است. بر اساس پیشبینیهای انجام شده، انتظار میرود این بازار تا سال ۲۰۳۰ به ۷۳۹.۰۵ میلیارد دلار برسد و نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) ۶.۹۸٪ را تا سال ۲۰۳۲ تجربه کند. سهم بازار ایالات متحده به تنهایی در سال ۲۰۲۵ به ۱۷۱.۹ میلیارد دلار خواهد رسید که نشاندهنده تسلط این منطقه است.
زیرساختهای حیاتی مرکزهای داده، شامل سیستمهای برق، خنککننده و دستگاههای شبکه، که در سال ۲۰۲۳ ارزشی ۶۲.۵ میلیارد دلاری داشتند، با نرخ رشد مرکب سالانه خیرهکننده ۱۲.۵٪، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۲ به ۱۸۳ میلیارد دلار برسد. این ارقام نشاندهنده اهمیت روزافزون تجهیزات اساسی در پشتیبانی از عملیات دیجیتال معاصر است.
ظهور مدلهای زبان بزرگ (LLMs) و سیستمهای خودکار، تقاضا برای رایانش با چگالی بالا را به سقف رسانده است. تراشههای هوش مصنوعی (مانند NVIDIA H100 و ASICs سفارشی) به سطوح بیسابقهای از برق و خنکسازی نیاز دارند. در نتیجه، ارائهدهندگان هایپراسکِیل در حال بازطراحی مراکز داده خود برای پشتیبانی از بارهای برق ۱۰ تا ۵۰ کیلووات در هر رَک هستند.
گزارشهای معتبر، رشد نمایی در ظرفیت مراکز داده آماده برای هوش مصنوعی را تا سال ۲۰۳۰ پیشبینی میکنند. بر اساس مککینزی، انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰، تقریباً ۷۰٪ از کل تقاضای ظرفیت مرکزهای داده به زیرساختی نیاز داشته باشد که قادر به اجرای حجم کاری پیشرفته هوش مصنوعی باشد، که بخش عمده آن توسط هوش مصنوعی مولد هدایت میشود. گلدمن ساکس نیز پیشبینی میکند که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰، تقاضای برق مراکز داده را تا ۱۶۵٪ افزایش دهد. این امر نیاز به سیستمهای توزیع برق رَک بسیار پیچیده برای مدیریت ایمن این چگالیهای بیسابقه را ضروری میسازد.
بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی چگونه به اجرای بهتر تحقیقات کمک میکند؟
با افزایش بار حرارتی، خنکسازی مایع به یک فناوری حیاتی تبدیل شده است:
| نوع خنکسازی | وضعیت پذیرش در ۲۰۲۵ |
| مستقیم به تراشه (Direct-to-Chip) | پذیرش اولیه (۲۰٪ در ساختهای جدید) |
| غوطهوری (Immersion Cooling) | استفاده تخصصی در خوشههای HPC و هوش مصنوعی |
| خنکسازی ترکیبی (Hybrid Cooling) | در حال رشد در بازارهای هممکانی |
مؤسسه آپتایم تخمین میزند که خنکسازی مایع در بیش از ۳۵٪ از مرکزهای داده متمرکز بر هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ مستقر خواهد شد. این فناوریها برای سختترین استقرارها و بارهای حرارتی بالا ضروری هستند.
مراکز داده لبه برای کاهش تأخیر و پشتیبانی از برنامههای بلادرنگ مانند وسایل نقلیه خودران و کارخانههای هوشمند، حیاتی هستند. امروزه بیش از ۵۰٪ از دادهها در خارج از مراکز داده سنتی پردازش میشوند. این روند، پذیرش مراکز داده کانتینری و کوچک را افزایش میدهد که امکان استقرار سریع و آسان در محیطهای شهری و دورافتاده را فراهم میکنند.
فشار برای استفاده از انرژی پاک در مراکز داده با سرعت فزایندهای ادامه دارد. هایپراسکِیلرها متعهد شدهاند که تا سال ۲۰۳۰ به ۱۰۰٪ انرژی تجدیدپذیر دست یابند. خریدهای جهانی ظرفیت جدید باد و خورشید توسط مراکز داده در سال ۲۰۲۴ از ۷۰ گیگاوات فراتر رفت. فناوریهای ذخیرهسازی انرژی و باتریهای پیشرفته برای ادغام پایدار انرژیهای تجدیدپذیر و تضمین ثبات شبکه، اهمیت فزایندهای یافتهاند.
اگرچه مراکز داده تنها ۲ تا ۴ درصد از کل برق را در اقتصادهای پیشرو مصرف میکنند، اما تأثیر محلی آنها به دلیل تمرکز جغرافیایی میتواند بسیار قابل توجه باشد (مانند مصرف بیش از ۲۰٪ برق در ایرلند). تمرکز بر بهبود بهرهوری انرژی از طریق بهینهسازی جریان هوا، مدیریت خنکسازی مبتنی بر هوش مصنوعی و استفاده مجدد از گرما، در مرکز کاهش معیار PUE قرار دارد. سیستمهای پیچیده مدیریت برق مراکز داده این بهبودها را هدایت میکنند.
قابلیت اطمینان، با استفاده از سیستمهای برق پشتیبان (ژنراتورها، ترانسفورماتورها و UPS) حاصل میشود. سیستمهای هوشمند مانند برنامه شبکه هوشمند دبی و کمکهای مالی ۳.۵ میلیارد دلاری وزارت انرژی ایالات متحده، بر ادغام پاسخ به تقاضا و زیرساختهای جایگزین برای مراکز داده تأکید دارند تا عملیات آنها با شبکه برق سازگار و هماهنگ باشد.
پروژههای جدید مراکز داده به طور فزایندهای با مشکلاتی مانند کمبود زمین در مراکز شهری، تأخیر در صدور مجوز برای پستهای برق و افزایش هزینههای برق (به ویژه در اروپا) روبرو هستند. این چالشها، نوآوری در ساخت و ساز و استفاده از سیستمهای ساخت مکانیکی فشرده و کارآمد را برای به حداکثر رساندن بهرهوری در فضای محدود الزامی کرده است.
بازار با کمبود فزاینده استعداد در نقشهای حیاتی مواجه است:
| نقش | نیاز به نیروی کار تا ۲۰۳۰ |
| تکنسینهای مرکز داده | ۳۰۰,۰۰۰+ |
| مهندسان برق و HVAC | ۱۵۰,۰۰۰+ |
| متخصصان امنیت سایبری | ۲۰۰,۰۰۰+ |
استفاده فزاینده از فناوریهای اتوماسیون و سیستمهای روباتیک، همراه با سیستمهای مدیریت زیرساخت پیشرفته، برای غلبه بر این کمبود نیروی کار متخصص در مراکز داده ضروری است.
مقرراتی مانند قانون داده اتحادیه اروپا و GDPR، رعایت بومیسازی دادهها و حریم خصوصی را ضروری میکنند. همچنین، شهرهایی مانند سنگاپور و آمستردام، ساختوسازهای جدید مراکز داده را منوط به کسب گواهی سبز کردهاند. افزایش استانداردها در امنیت فیزیکی و سیستمهای پیشرفته اعلام حریق، در اکثر حوزههای قضایی اجباری شده است.
بیشتر بخوانید: نقشه راه فرصتهای اقتصادی ۵ سال آینده
پیشبینی میشود که ارائهدهندگان بزرگ ابری در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار در زیرساخت مراکز داده سرمایهگذاری کنند. این گسترش شامل ساخت پردیسهای پایدار در سوئد و هند توسط مایکروسافت آژور و گسترش مناطق در دسترس AWS به بیش از ۸۰ منطقه است. این توسعه عظیم، رشد را برای کل زنجیره تأمین زیرساختهای مراکز داده تحریک میکند.
شرکتهای سرمایهگذاری خصوصی و تراستهای سرمایهگذاری املاک و مستغلات (REITs) مانند Digital Realty و Equinix، به طور فزایندهای در حال افزایش بودجهگذاری برای مراکز داده هستند. سرمایهگذارانی مانند Blackstone و KKR به طور فعال در پلتفرمهای مراکز داده سبز سرمایهگذاری میکنند. خدمات هممکانی (Colocation) و تأسیسات چند مستأجری به دلیل تقاضای رو به رشد برای زیرساختهای انعطافپذیر، سرمایهگذاریهای عظیمی را جذب میکنند.
جهان مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دچار تحول عمیقی خواهد شد:
تمرکز آینده بر طراحی برای کل چرخه عمر تجهیزات، ساختمانهای مثبت انرژی و زیرساخت مقاوم در برابر آب و هوا خواهد بود.
بیشتر بخوانید: چرا بینشهای داخلیِ پیشاز تحقیقات بازار مهماند؟
در پایان سال ۲۰۲۵، صنعت مراکز داده بیش از هر زمان دیگری بر مقیاس، سرعت و پایداری تأکید دارد. رقابت شدید بین هایپراسکِیلرها برای پاسخگویی به تقاضای هوش مصنوعی، در کنار رشد مراکز داده لبه برای کاربردهای حساس به تأخیر، فرصتهای بیسابقهای ایجاد کرده است.
صنعت مراکز داده به طور کلی، از تجهیزات زیرساختی گرفته تا خدمات ابری، یک فرصت تاریخی برای رشد فراهم میکند. موفقیت در این حوزه به توانایی ایجاد تعادل استراتژیک بین پذیرش روندهای نوظهور، بهینهسازی برق و خنکسازی سنتی، و بهبود مستمر کارایی عملیاتی بستگی دارد.
منبع: gminsights